DDR-Resten

De Deutsche Demokratische Republiek (DDR) werd in 1949 in de Russische bezettingszone opgericht. Duitsland was na de tweede wereldoorlog door de bezettingsmachten opgedeeld. Frankrijk, Engeland en de Verenigde Staten hadden al eerder toegestaan dat in hun deel de Duitse Bondsrepubliek werd gesticht. De DDR was de socialistische tegenhanger van dit kapitalistische West Duitsland. Met de val van de muur en de hereniging van Duitsland kwam op 3 oktober 1990 een einde aan de DDR als staat. De herinnering aan het land is echter nog lang niet weg. Op veel plekken in Berlijn kom je de DDR tegen.

De muur
East Side GalleryWie Berlijn zegt, zegt ‘de muur’. En hoewel die muur al bijna twintig jaar niet meer bestaat, is bijna elke toerist er nog steeds naar op zoek. Resten van de muur vind je op verschillende plekken in Berlijn. De officiële gedenkplaats is in de Bernauer Strasse. Hier vind je geen beschilderde betonplaten, maar wel een blik in het niemandsland en een documentatiecentrum. Wie stukken beschilderde muur wil zien, moet naar de East Side Gallery in Friedrichshain waar een groot stuk muur is blijven staan. En dan is natuurlijk nog Checkpoint Charlie in de Friedrichstrasse; de bekendste grensovergang tussen oost en west. Bij het Checkpoint ligt het zeer druk bezochte Mauermuseum dat de geschiedenis van de muur vertelt.

Stasi
De Staatssicherheitsdienst (Stasi) van de DDR was net zo berucht als de KGB in Rusland en de Securitate in Roemenië. De Stasi hield iedereen in de DDR in de gaten. De dienst pakte mensen op, martelde ze en hield ze zonder vorm van proces gevangen. Slachtoffers van de Stasi laten in de gevangenis van Hohenschönhausen zien waar ze werden vastgehouden en gemarteld. Verder is in de Gedenkstätte Normannenstrasse, het voormalige hoofdkwartier van de Stasi, te zien hoe het DDR-regime zijn burgers in de gaten hield. Het zijn indrukwekkende plekken die getuigen van een staat die bol stond van de achterdocht en machtsmisbruik.

AmpelmanOstalgie
Tegenover de mensen die de herinnering aan de verschrikkingen van het DDR-regime levend willen houden, staan de ostalgici. Ostalgie is het woord dat wordt gebruikt voor de warme herinnering aan de DDR. Producten uit de DDR worden gekoesterd, films worden opnieuw bekeken en de saamhorigheid in de boeren- en arbeidersstaat wordt geroemd. Met terugwerkende kracht lijkt de DDR toch ineens een heilstaat. Het DDR-museum in Mitte is een exponent van deze positieve kijk op de DDR.

Producten uit de DDR die na de Wende  uit de gewone winkels zijn verdwenen, vind je bij Mondos in Friedrichshain. Café/restaurant Mauerblümchen in Pankow is niet alleen volledig ingericht met DDR-parafernalia, ook de kaart is nog van voor de Wende. Wie geïnteresseerd is in de Trabant, de meest verkochte auto in de DDR, kan een Trabi-Safari doen door de straten van Berlijn. En dan is er nog het ampelmänchen, het mannetje op de verkeerslichten. Een heus comité heeft ervoor gezorgd dat je hem nog steeds in heel Oost-Berlijn tegenkomt.

 

Stedenbouwkunde
Op verschillende plaatsen is te zien hoe in de DDR werd gedacht over de inrichting van de stad. Belangrijkste stedenbouwkundige wapenfeit is zonder twijfel de Karl-Marx-Allee. De inspiratiebron voor deze pronkboulevard werd gevonden in Sovjetsteden als Moskou en Kiev. Aan het uiteinde van de Karl-Marx-Allee ligt de Alexanderplatz. Ook dit plein is ontwikkeld naar voorbeelden in de Sovjet Unie. Het moest een plein worden als het Rode Plein in Moskou: een indrukwekkende lege ruimte die geschikt was voor parades en andere bijeenkomsten. De Alexanderplatz is door verbouwingen na de Wende wat minder ruim geworden. De gebouwen er omheen zijn echter nog steeds prachtige voorbeelden van socialistische architectuur.

Gebouwen
FernsehturmBehalve straten en pleinen heeft de DDR ook een aantal markante bouwwerken opgeleverd. Allereerst is er natuurlijk de televisietoren. Nergens ter wereld staat een dergelijk gebouw midden in de stad. In Oost-Berlijn wel; om aan het westen te laten zien hoe geweldig de DDR kon bouwen. Een ander gebouw uit de DDR-tijd is dat van de Russische ambassade. Dit pand aan Unter den Linden is een typisch voorbeeld van de vermenging van het Duits classicisme met Stalinistische strengheid.

Theaters
Twee theaters zijn nauw verbonden met de DDR. Allereerst is er het Theater am Schiffbauerdamm. In 1954 werd het gebouw ter beschikking gesteld aan het Berliner Ensemble (BE) van Bertolt Brecht. Tot op de dag van vandaag bespeelt het BE dit theater. Een ander theater dat een belangrijke rol heeft gespeeld in de DDR is de Volksbühne. Al voor de tweede wereldoorlog werd hier socialistisch theater gemaakt. Ook in de Volksbühne is na de Wende de traditie voortgezet.